عوامل خستگي چشم
الف)کمبود ويتامين
مهم ترين عامل خستگي چشم کمبود انواع ويتامين ها بخصوص ويتامين A    است چشم يکي از مصرف کننده هاي ويتامين A در بدن است
افرادي که درگير کارهاي فر هنگي و فکري هستند ،بايد از آن دسته مواد  غذايي بيشتر استفاده کنند که داراي ويتامين A وفسفر بيشتري باشد.
ويتامينA درموادي مثل: ماهي ،تخم مرغ ،کره، کلم،کرفس،اسفناج،زيتون، مغز گوسفند،جگر،شير ،پنير،هويج،گوجه فرنگي،سير،سيب زميني ،گردو،عدس،پرتقال،موز،و کاهو وجود دارد.

ب)مطالعه پس از غذا
مطالعه پس از غذاخوردن نيز چشم راخسته مي کند.هنگامي که انسان غذا مي خورد،به محض ورود غذا به سيستم گوارش ،ماموران در يافت غذا به مرکز معده،هجوم مي آورندو ما موران هر عضوي در صدد دريافت غذاي مناسب براي خود مي باشند وچشم ،گوش ،قلب ،مغز ،سيستم اعصاب،استخوانها و...توسط ماموران ويژه خود به دنبال غذا مي روند تا نيروي از دست رفته خود راجبران کنند .چشم نيز
يازده مامور ويژه براي دريافت غذا دارد و هنگامي که انسان غذا مي خورد به دنبال غذا  ميروند پس اگر شخص بلافاصله بعداز غذا خوردن  مطالعه کند چشم بي حال مي شود زيرا با فقدان مامور روبروست،بنا براين بعداز صرف غذا حداقل نيم ساعت از مطالعه جدي پرهيز کنيد.البته مرور بر مطالب ذهني اشکالي ندارد.

ج) ورزش نکردن
ورزش نکردن نيز عاملي براي خستگي چشم است .براي چشم انواع بي شماري ورزش وجود دارد که براي رفع خستگي درحين مطالعه لازم وضروري است.

ورزشهاي چشم
1_ورزش ماهيچه ها
چشم شما به وسيله ي ماهيچه هايي به طرفين چشم متصل است که اگر زياد ثابت باشد چشم خسته مي شود براي رفع خستگي چشم کارهاي زير را انجام دهيد
الف)حالت خود را در هنگام مطالعه عوض کنيد وبه حالت ديگري منتقل شويد .
ب)بدون تغيير حالت و تکان دادن سر ،چشم را به منتهي اليه سمت راست بعد به بالا،پايين و سمت چپ ببريد،بطوري که ماهيچه ها ي چشم کشيده شوندوسپس يک حرکت 360⁰  درجه با رعايت شرايط فوق انجام دهيد
در بعضي از کتابهاي فيزيولوژِي چشم ، ادعا شده است که اين ورزش در رفع ضعف چشم نيز موثر است و اگر شخص بطور مرتب آن را انجام دهد ضعف چشم او از بين مي رود

2_ ورزش پلکها
ورزش پلکها ، براي فعال کردن آنها است اگر در حين مطالعه پلکها سنگين شد و خواب بر چشمها مسلط شد با حرکت دادن آنها مي توانيد خستگي را از بين برده و آنها را فعال کنيد. به خاطر رعايت بهداشت چشم هيچگاه پلکها را با دست بر روي چشم فشار ندهيد فشار اندک پلکها و يامژه ها بر روي استخوان بالا وپايين چشم با دست تميز اشکالي ندارد
در مواردي که چشم خارش دارد شستشوي چشم بهترين راه براي از بين بردن خارش چشم است

3_ ورزش قرنيه و مردمک
ورزش قرنيه ، ورزش ديگري است که هنگام خستگي چشم انجام مي شود .در اين ورزش ، خودکاري را به قدري به چشم خود نزديک کنيد که فقط شبه آنرا ببينيد و به طور آهسته ، خودکار را به عقب بر گردانيد به قدري که ديد شما نسبت به خودکار ضعيف شود
اين ورزش در قرنيه موجب رفلکس و حرکتهاي فوق العاده در چشم مي شود و خستگي آن را مرتفع مي سازد.